Drie havens in Leiden ontdekken

Wie Leiden alleen vanaf de winkelstraten bekijkt, mist een mooi deel van de stad. Langs het water verandert het perspectief: je ziet de kades, de bruggen en de schepen die ieder hun eigen verhaal vertellen. Drie havens in Leiden laten dat op een verschillende manier zien: de Passantenhaven, de historische sleepboothaven en de Historische Haven aan het Galgewater.

De ene haven is een uitvalsbasis voor bezoekers met een eigen boot. Bij de andere staat het bewaren van varend erfgoed centraal. Je hoeft zelf geen schipper te zijn om daarvan te genieten. Een wandeling langs de kades is al een mooie manier om deze plekken te ontdekken.

1. De Passantenhaven Leiden: overnachten tussen stad, water en groen

Je boot aanleggen en vervolgens Leiden in wandelen: dat is de aantrekkingskracht van de Passantenhaven Leiden. Je verblijft hier op je eigen schip, bij de historische Zijlpoort en het groene Ankerpark, met de binnenstad als bestemming voor de dag. De haven is daarmee veel meer dan een praktische plek voor een overnachting. Het is een manier om de stad vanaf het water te beleven.

Stel je een bezoek voor waarbij je niet meteen verder hoeft te varen. Eerst een wandeling langs de kades, daarna iets eten in de stad en aan het einde van de avond terug naar je eigen boot. Juist die combinatie van een verblijf aan boord en de vrijheid om Leiden te voet te ontdekken maakt deze haven zo’n bijzondere uitvalsbasis.

Een aankomst met de Zijlpoort als herkenningspunt

De Zijlpoort geeft deze plek een herkenbaar Leids gezicht. De stadspoort uit 1667 is samen met de Morspoort een van de twee overgebleven stadspoorten van Leiden. Voor een bezoek aan de haven is het een mooi oriëntatiepunt: hier komen de historische stad en het leven op het water bij elkaar.

Ook de omgeving heeft een eigen verhaal. De Haven, het Ankerpark en de nabijgelegen waterwegen maakten deel uit van een gebied waar scheepvaart, handel en industrie nauw met elkaar verbonden waren. De website De Haven van Leiden noemt dit gebied de Blauwe Entree van de stad. Met een boot aankomen past dus bij een geschiedenis die hier nog altijd zichtbaar is.

Van de levendige Haven naar het groene Ankerpark

De Passantenhaven omvat verschillende plekken. Na de Schrijversbrug noemt de gemeente ligplaatsen bij het Ankerpark en de Loviumbrug. Voorbij die brug kun je ook langs de Haven en de Havenkade liggen. Welke plek bij je past, hangt af van de beschikbare ruimte, je schip en de aanwijzingen ter plaatse.

Het Ankerpark voegt iets bijzonders toe aan een verblijf: groen direct aan het havenwater. Vanaf de bankjes kijk je uit op de Zijlpoort en kun je de boten volgen. De naam herinnert aan de Grofsmederij, die hier ooit stond en onder meer ankers en kettingen maakte. Waar nu wordt gewandeld en uitgekeken over het water, werd vroeger gewerkt voor de scheepvaart.

Ook zonder eigen boot is dit een plek om even rond te lopen. Bekijk de haven vanaf de Loviumbrug, zoek een bankje in het park of wandel langs het water. Je hoeft geen groot programma te maken: juist door even te blijven kijken ontdek je hoeveel er rondom zo’n haven gebeurt.

Aan boord blijven, de stad ontdekken

Voor watersporters is de haven een uitvalsbasis voor een verblijf van meerdere dagen. Je kunt een stadswandeling afwisselen met tijd op je eigen schip. Wie liever wat groen opzoekt, begint bij het Ankerpark; wie zin heeft om verder de binnenstad in te gaan, wandelt vanaf de haven de stad in. Bekijk voor een eetadres ook onze restauranttips in Leiden.

Praktisch: aankomst, I‑Marina en voorzieningen

De vaarroute naar de Passantenhaven loopt vanuit het oosten via de Zijl, het Rijn-Schiekanaal en de Oude Rijn. Controleer vooraf de actuele vaarinformatie en brugbediening. Het havenkantoor vind je aan Havenplein 3, 2312 GZ Leiden. Tijdens kantooruren kun je bellen naar 06 34 21 30 26 of mailen naar passantenhaven@leiden.nl.

Via I‑Marina voor Passantenhaven Leiden kun je het liggeld betalen. Volgens de haveninformatie ontvang je na betaling per e-mail een QR-code voor toegang tot het sanitair en de restafvalcontainers. Het gebruik van het sanitair is inbegrepen; water en elektriciteit betaal je apart via I‑Marina. Er zijn ook was- en droogvoorzieningen.

De haven is ook in de winter te gebruiken. I‑Marina beschrijft naast het normale tarief een speciale winterligplaats voor minimaal 120 dagen, te regelen met de havenmeester. Voor charters en varend erfgoed met een geldige blauwe pas verwijst I‑Marina eveneens naar de havenmeester voor de betaling. Bekijk altijd de actuele voorwaarden en tarieven voordat je komt.

Goed om te weten: de aanlegplaatsen aan de Beestenmarkt zijn bedoeld voor een dagbezoek; overnachten mag daar niet. Voor een verblijf op je eigen boot gebruik je de Passantenhaven bij de Zijlpoort. De seizoensindeling voor een verblijf en de openingstijden van het havenkantoor zijn niet hetzelfde: controleer voor je aankomst de actuele gemeentelijke haveninformatie.

2. De historische sleepboothaven: krachtige schepen aan de Oude Singel

Aan de Oude Singel, op de hoek met de Houtmarkt, ligt de historische sleepboothaven. Hier herinneren de sleepboten aan het werk op de Leidse waterwegen.

Sleepboten hielpen vrachtvaartuigen en andere schepen door het water. Hun werk hing nauw samen met een stad waar handel en industrie afhankelijk waren van vervoer over water. In de historische sleepboothaven blijft dat deel van het Leidse scheepvaartverleden zichtbaar.

Let vanaf de kade eens op de verhoudingen van de schepen. Een sleepboot hoeft geen groot laadruim te hebben: de kracht zit juist in de combinatie van romp, motor en sleepuitrusting. Dat geeft deze schepen een ander silhouet dan de historische vrachtschepen aan het Galgewater.

3. Historische bedrijfsvaartuigen aan het Galgewater

Aan het Kort Galgewater vind je de Historische Haven Leiden. Hier draait het om het behoud en herstel van historische bedrijfsvaartuigen. Denk aan scheepstypen als tjalken, aken en klippers: schepen die ooit een rol speelden in het vervoer van goederen.

Het initiatief voor een Leidse museumhaven volgde op een vlootschouw tijdens Leidens Ontzet in 1982. In 1984 werd de Stichting Historische Haven Leiden opgericht. Eigenaren onderhouden en restaureren de schepen, vaak met veel eigen werk. Volgens de stichting zijn de schepen particulier bewoond en blijven ze ook varen.

Juist dat maakt deze haven bijzonder. Je kijkt niet alleen naar historische vormen, maar ook naar erfgoed dat onderdeel is van het dagelijks leven. Geef bewoners daarom de ruimte. Bewonder een schip vanaf de openbare kade en respecteer privésteigers en dekken.

Met een historisch schip op bezoek

De stichting beschrijft passantenplekken voor geregistreerde varende monumenten, in overleg met de havenmeester. Het is dus geen algemene vrije aanlegplek voor iedere recreatieboot. Bekijk de eigen website voor de voorwaarden en stem een bezoek vooraf af.

De drie havens in één overzicht

Haven	Ligging	Karakter
Passantenhaven	Bij de Zijlpoort; Haven en omgeving	Bezoekende boten en overnachten
Historische sleepboothaven	Oude Singel, hoek Houtmarkt	Historische sleepvaart
Historische Haven Leiden	Kort Galgewater	Behoud van historische bedrijfsvaartuigen

Wandeltip: ontdek de havens van oost naar west

Maak van de drie plekken een eigen havenwandeling. Een logische bezoekvolgorde is beginnen bij Havenplein en de Passantenhaven, vervolgens de sleepboothaven op de hoek van de Oude Singel en de Houtmarkt bezoeken en eindigen aan het Kort Galgewater. Het is een voorstel voor drie tussenstops, geen vast bewegwijzerde route.

Zoek de drie locaties vooraf op in je kaartapp en kies de straten die passen bij jouw wandeling. Neem de tijd om bij iedere haven even stil te staan. Kijk bijvoorbeeld naar de boegvorm, de stuurhut en de manier waarop een schip is afgemeerd. Met kinderen kun je er een kleine speurtocht van maken: welk schip heeft een mast, welke boot lijkt gebouwd om te trekken?

Je bepaalt zelf waar je pauzeert. Bekijk onze tips voor restaurants in Leiden als je onderweg iets wilt eten. Blijf je langer, dan vind je bij de hotels in Leiden een paar adressen om je bezoek te verlengen.

Meer Leiden vanaf het water

De havens nodigen uit om verder te kijken dan deze drie haltes. Lees ook Ontdek Leiden vanaf het water en bekijk de evenementenagenda voor je bezoek. Misschien wordt een wandeling langs de kade wel het begin van een heel nieuwe ontdekkingstocht door Leiden.

Bronnen en controle

Gecontroleerd op 23 oktober 2026. Namen, functies en praktische informatie zijn gebaseerd op onderstaande bronnen. De passage over de Passantenhaven is uitgebreid met I‑Marina en informatie over het Ankerpark en de Zijlpoort. Bekijk voor actuele tarieven en havenvoorwaarden de websites van de beheerders.